Από: Αντιστράτηγο ε.α. Ιωάννη Κρασσά

«Χθές ὁ ἄνθρωπος χρησιμοποίησε τήν ἀτομική ἐνέργεια γιά τόν ἀφανισμό τοῦ ἀνθρώπου. Ἕνα νέο κεφάλαιο ἀρχίζει στήν ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητος, ὅπου τό περίεργο, τό παράξενο, τό φρικτό γίνεται τό κοινότυπο καί τό προφανές». Η Εφημερίδα New York Times της 7^ης Αυγούστου 1945 την επομένη της ρίψεως της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα.

Ο Αφανισμός Δυο Πόλεων

Την 08:15 της 6^ης Αυγούστου 1945, οι ΗΠΑ βομβάρδισαν την πόλη Χιροσίμα της Ιαπωνίας με ατομική βόμβα, για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητος. Αμέσως μετά οι ΗΠΑ ζήτησαν την άνευ όρων παράδοση της Ιαπωνίας. Η ιαπωνική κυβέρνηση αγνόησε το αμερικανικό τελεσίγραφο, οπότε την 11:02 της 9^ης Αυγούστου έριψαν μία δεύτερη ατομική βόμβα στην πόλη Ναγκασάκι (στα νότια της νήσου Κιούσου). Την ίδια ημέρα η ΕΣΣΔ κήρυξε τον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας[1]. Την 2^α Σεπτεμβρίου 1945, επί του αμερικανικού θωρηκτού Μισσούρι (USS Missouri) στον κόλπο του Τόκυο, υπογράφηκε η άνευ όρων παράδοση της χώρας του Ανατέλλοντος Ηλίου, γεγονός που σηματοδότησε τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι ΗΠΑ είχαν την δυνατότητα κατασκευής και 3^ης ατομικής βόμβας εντός 10 ημερών.

Η Απόφαση

Κατά την διάρκεια της συσκέψεως κορυφής του Πότσδαμ[2] (17 Ιουλ.-2 Αυγ. 1945), ο Αμερικανός Προέδρος Χάρρυ Τρούμαν[3] (1884-1972) πληροφορήθηκε για την επιτυχημένη δοκιμή της ατομικής βόμβας στο Νέο Μεξικό. Στις αποφάσεις της συσκέψεως περιλήφθηκε και η απαίτηση για την άνευ όρων παράδοση της Ιαπωνίας. Ο Ιάπωνας πρωθυπουργός απέρριψε το τελεσίγραφο που στάλθηκε από τις ΗΠΑ, την Μεγάλη Βρετανία και τη Κίνα. Ο Τρούμαν ενημέρωσε τον Ιωσήφ Στάλιν[4] (1878-1953), για την απόκτηση μίας βόμβας ασυνηθίστου ισχύος, ο οποίος τού συνέστησε να την χρησιμοποιήσει εναντίον της Ιαπωνίας.

Καθήμενοι: Ο Πρωθυπουργός  του Ηνωμένου Βασιλείου Άτλη Κλήμεντ, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρρυ Τρούμαν και ο Πρόεδρος της ΕΣΣΔ Ιωσήφ Στάλιν. Όρθιοι: ο Αμερικανός ναύαρχος Γουίλλιαμ Ντάνιελ Λη, ο Βρετανός υπουργός εξωτερικών Έρνεστ Μπέβιν, ο Αμερικανός Τζέιμς Βερνς και ο Σοβιετικός υπουργός εξωτερικών Βιατσεσλάβ Μολότοφ.

Η Κατασκευή

Από το Ι942 οι ΗΠΑ με την υποστήριξη του Ηνωμένου Βασιλείου και του Καναδά ξεκίνησαν έρευνες για την κατασκευή του ατομικού όπλου. Το γιγαντιαίο πρόγραμμα «Αναπτύξεως Εναλλακτικών Υλικών» έμεινε στην ιστορία ως «Σχέδιο Μανχάταν», από την περιοχή της Νέας Υόρκης όπου λειτούργησαν τα πρώτα γραφεία της νέας υπηρεσίας. Στο πρόγραμμα ενεπλάκησαν 140.000 άτομα, χρησιμοποιήθηκαν εγκαταστάσεις σε πολλές πολιτείες των ΗΠΑ και δαπανήθηκαν συνολικά 2 δισ. δολάρια (27 δις. σημερινά).

Ο Μικρούλης

Η Χιροσίμα επελέγη ως στόχος, διότι:

• Αποτελούσε την έδρα του Στρατηγείου της 2^ας Ιαπωνικής Στρατιάς, η οποία ήταν υπεύθυνη για την άμυνα του νότιου τμήματος της χώρας.
• Λειτουργούσε ως το σημαντικότερο κέντρο επικοινωνιών, χώρο συγκεντρώσεως στρατευμάτων και βάση ανεφοδιασμού του Αυτοκρατορικού Στρατού.

Ο πληθυσμός της Χιροσίμα κυμαινόταν μεταξύ 255.000 και 350.000 κατοίκων. Εκτός από τους μόνιμους κατοίκους, στην πόλη βρίσκονταν χιλιάδες μαθητές και φοιτητές (που είχαν επιστρατευτεί για να καθαρίζουν αντιπυρικές ζώνες), Κορεάτες εργάτες καταναγκαστικής εργασίας, καθώς και αιχμάλωτοι πολέμου των Συμμάχων. Η βόμβα που ρίχθηκε στην Χιροσίμα είχε ισχύ 15 Κιλοτόνους (ισοδύναμη με 15.000 τόνους εκρηκτικής ύλης ΤNT),[5] μήκος 3 μέτρα, βάρος 4,4 τόνους, διάμετρο 71 εκατοστά και ως σχάσιμη ύλη 64 κιλά εμπλουτισμένο ουράνιο 235. Της έδωσαν την συνθηματική ονομασία «Μικρό Αγόρι (Little boy)». Μεταφέρθηκε με ένα βομβαρδιστικό αεροσκάφος «Β-29 Super fortress[6]  (υπερφρούριο)», στο οποίο ο κυβερνήτης του Σμήναρχος Πώλ Τίμπετς[7] (1915-2007), είχε δώσει το όνομα της μητέρας του «Ενόλα Γκαίη (Enola Gay)». Η βόμβα οπλίσθηκε καθ’ οδόν προς τον στόχο, ενώ χρησιμοποιήθηκε αλεξίπτωτο για να επιβραδύνει την πτώση της. Διέθετε μηχανισμό για την πυροδότησή της 600 μέτρα υπεράνω του στόχου, προκειμένου να μεγιστοποιηθούν τα καταστροφικά της αποτελέσματα. Το 67% της πόλεως ισοπεδώθηκε (11 χλμ² του κέντρου της πόλεως καταστράφηκαν εντελώς), ενώ τα ανθρώπινα θύματα ανήλθαν συνολικά σε 140.000 νεκρούς εκ των οποίων 45.000 ήσαν στρατιωτικοί. Ο θόλος της εμπορικής εκθέσεως της Χιροσίμα, το μοναδικό διασωθέν κτίριο, χαρακτηρίσθηκε από την ΟΥΝΕΣΚΟ, ως «Μνημείο Παγκόσμιας Ανθρωπιστικής Κληρονομιάς».

Ο θόλος της εμπορικής εκθέσεως της Χιροσίμα.

Ο Χονδρός

Το Ναγκασάκι αποτέλεσε τον επόμενο πυρηνικό στόχο, παρότι η πόλη Κοκούρα είχε επιλεγεί για την ρίψη της δεύτερης ατομικής βόμβας. Ο κυβερνήτης του βομβαρδιστικού Σμηναγός Φρένετερικ Μπόκ[8] (1918-2000), λόγω της πυκνής νεφώσεως, κατευθύνθηκε στο Ναγκασάκι στα ανατολικά της νήσου Κιόσου, το οποίο αποτελούσε τον εναλλακτικό στόχο. Ο πληθυσμός της πόλεως ανερχόταν σε 263.000 ανθρώπους. Ήταν ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια της νότιας Ιαπωνίας. Φιλοξενούσε τις τεράστιες εγκαταστάσεις της Mitsubishi, οι οποίες παρήγαγαν πολεμικά πλοία, τορπίλες και στρατιωτικό εξοπλισμό. Η δεύτερη βόμβα είχε ισχύ 21 Κιλοτόνους, 6,3 κιλά πλουτώνιο 639 ως σχάσιμο υλικό, συνολικό βάρος 4,7 τόνους, μήκος 3,3 μέτρα, διάμετρο 1,5 μέτρα και την ονόμασαν «O Χονδρός (Fat Man)». Οι νεκροί από την έκρηξη ανήλθαν σε 80.000 και οι τραυματίες σε άλλους τόσους. Δεκάδες χιλιάδες επιζώντες και των δύο πόλεων κατέληξαν τα επόμενα χρόνια από λευχαιμία, καρκίνους και ασθένειες που προκλήθηκαν από τη ραδιενέργεια.

Τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τον τριήμερο βομβαρδισμό της γερμανικής πόλεως Δρέσδης (13-15 Φεβρουαρίου 1945) στον οποίον συμμετείχαν 1250 βομβαρδιστικά των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου, τα θύματα ανήλθαν σε 25.000 νεκρούς. Υπολογίζεται ότι ερίφθησαν συνολικά περίπου 650.000 εμπρηστικές βόμβες (κυρίως μικρές βόμβες θερμίτη/μαγνησίου των 4 λιβρών) μαζί με χιλιάδες βόμβες υψηλής εκρηκτικότητας και βαριές νάρκες αέρος (blockbusters).

Οι Απώλειες

Οι απώλειες από την έκρηξη της ατομικής βόμβας προέρχονται:

1. 50% από το ωστικό κύμα (παρότι η βόμβα στο Ναγκασάκι ήταν ισχυρότερη από αυτή της Χιροσίμα, οι λόφοι της πόλεως απορρόφησαν μέρος του ωστικού κύματος, με αποτέλεσμα να υπάρξουν λιγότερα θύματα).
2. 30% από την θερμική ακτινοβολία (σε ακτίνα μέχρι 10 χλμ. από το σημείο της εκρήξεως η θερμοκρασία άγγιξε τους 4.000°C. Άνθρωποι και ζώα εξαϋλώθηκαν ακαριαία, αφήνοντας μόνο τις «σκιές» τους αποτυπωμένες στους τοίχους και στο τσιμέντο. 
3. 15% από την ραδιενεργό ακτινοβολία (10% άμεση και 5% παραμένουσα), για αρκετά χρόνια μετά την έκρηξη άνθρωποι πέθαναν λόγω της ραδιενεργούς μολύνσεως.

Η Ισορροπία του Τρόμου

Η χρήση της ατομικής ενέργειας για πολεμικούς σκοπούς προβλημάτισε όλο τον κόσμο. Από πολλούς ανθρώπους η ρίψη των ατομικών βομβών στις δύο πόλεις, θεωρήθηκε ως έγκλημα πολέμου. Από την πλευρά τους οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι η επίσπευση του τερματισμού του πολέμου, εξοικονόμησε 1 εκατομμύρια ζωές από την πλευρά των συμμαχικών δυνάμεων και περί τα 8 εκατομμύριο τόσο στρατιωτικών όσο και αμάχων από την πλευρά της Ιαπωνίας. Αυτοί οι αριθμοί δεν δύναται να επαληθευτούν, λόγω της άνευ όρων παραδόσεως της Ιαπωνίας. Η ολική καταστροφή που προκαλούν τα ατομικά όπλα, συνετέλεσε στην αποφυγή του πολέμου, με το σκεπτικό ότι δεν θα υπήρχε νικητής μετά από ένα πυρηνικό ολοκαύτωμα. H Αμοιβαία Εξασφαλισμένη Καταστροφή (Mutual Assured Destruction - M.A.D.) είναι το δόγμα στρατιωτικής στρατηγικής και εθνικής ασφάλειας, σύμφωνα με το οποίο η πλήρης χρήση πυρηνικών όπλων από δύο αντιμαχόμενες πλευρές θα κατέληγε στην ολοκληρωτική εξόντωση τόσο του επιτιθέμενου όσο και του αμυνόμενου. Το δόγμα αυτό αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο της παγκόσμιας σταθερότητας κατά τον Ψυχρό Πόλεμο και βασίζεται στην ιδέα της αποτροπής (deterrence): κανείς δεν ξεκινά έναν πυρηνικό πόλεμο, επειδή ξέρει ότι θα καταστραφεί και ο ίδιος.

Ένα ερώτημα το οποίο παραμένει επίσης αναπάντητο είναι: Πως θα χρησιμοποιούσαν ο Χίτλερ[9] (1889–1945) ή ο Στάλιν τα πυρηνικά όπλα, εάν τα αποκτούσαν πρώτοι;

                                                                     Αντιστράτηγος ε.α. Ιωάννης Κρασσάς

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Στις 13 Απριλίου 1941, στη Μόσχα η ΕΣΣΔ και η Ιαπωνία είχαν υπογράψει τετραετές σύμφωνο μη επιθέσεως. Οι δύο πλευρές υποσχέθηκαν να σεβαστούν την εδαφική ακεραιότητα η μία της άλλης και να μείνουν ουδέτερες σε περίπτωση που κάποια δεχόταν επίθεση.

[2] Από την 17^η Ιουλ. έως την 2^α Αυγ. του 1945, στο ανάκτορο Σεσίλιενχοφ (Seciliehhof) στο Πότσνταμ (20 χλμ ΝΔ του Βερολίνου), συναντήθηκαν οι τρείς μεγάλοι του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Αυτή ήταν η τελευταία φορά που βρέθηκαν στο ίδιο τραπέζι, ο αρχηγός της Σοβιετικής Ενώσεως Ιωσήφ Στάλιν, ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου Ουίνστων Τσώρτσιλ και ο πρόεδρος των ΗΠΑ Χάρρυ Τρούμαν. Ο Τσώρτσιλ αποχώρησε από την διάσκεψη, πριν την λήξη της, και την θέση του έλαβε ο νικητής των εκλογών Άτλη Κλήμεντ. Ο Τρούμαν διαδέχθηκε τον Φραγκλίνο Ρούσβελτ την 8^η Απρ. του 1945, μετά τον θάνατο του από εγκεφαλική αιμορραγία. Η άνευ όρων παράδοση της Γερμανίας την 8^η Μαΐου 1945, εξάλειψε τον λόγο υπάρξεως της συμμαχίας, ενώ σηματοδότησε μια πενηντάχρονη περίοδο αντιπαλότητας των δύο υπερδυνάμεων, η οποία έμεινε στην ιστορία ως ψυχρός πόλεμος.

[3] O Χάρυ Τρούμαν [1884-1972 (Harry S. Truman)] υπήρξε ο 33^ος Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, από το 1945 έως το 1953. Υπηρέτησε επίσης ως 34ος Αντιπρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, από τον Ιανουάριο έως τον Απρίλιο του 1945, υπό τον πρόεδρο Φραγκλίνο Ρούζβελτ. Την 12^η Μαρτίου 1947, ο Τρούμαν, εκφώνησε ενώπιον των δύο σωμάτων του αμερικανικού κογκρέσου (γερουσία και βουλή των αντιπροσώπων), μια βαρυσήμαντη ομιλία, που έμεινε στην ιστορία ως «Δόγμα Τρούμαν». Το δόγμα αφορούσε τα μέτρα που έπρεπε να ληφθούν, για να εμποδίσουν την επέκταση της σοβιετικής κυριαρχίας στη Ελλάδα και την Τουρκία και περιλάμβανε σε πρώτη φάση βοήθεια 400 εκατομμυρίων δολαρίων, αλλά όχι στρατιωτικές δυνάμεις. Το δόγμα κηρύχθηκε στην κορύφωση του πολέμου στη Ελλάδα για την καταστολή της κομμουνιστικής ανταρσίας. Το Φεβρουάριο του 1947 το Ηνωμένο Βασίλειο είχε ζητήσει επισήμως από τις ΗΠΑ να επωμισθούν την υποστήριξη της ελληνικής κυβερνήσεως.

O Χάρυ Τρούμαν

[4] Ο Ιωσήφ Στάλιν (1878-1953), ήταν υιός αλκοολικού τσαγκάρη από την Γεωργία. Το πραγματικό του όνομα ήταν Ιωσήφ Βησσαριώνοβιτς Τζουγκασβίλι. Αποφοίτησε από ιεροδιδασκαλείο και το 1901 προσχώρησε στο Σοσιαλδημοκρατικό Εργατικό Κόμμα. Το 1913 υιοθέτησε το όνομα Στάλιν, το οποίο στα ρωσικά σημαίνει «ατσάλινος». Λόγω της εξτρεμιστικής του δράσεως συνελήφθη κατ’ επανάληψη και εξορίστηκε για 4 χρόνια στην Σιβηρία (1913-1917). Τον Απρίλιο του 1922 ανέλαβε Γενικός Γραμματέας του Κομουνιστικού Κόμματος Ρωσίας, θέση την οποία διατήρησε μέχρι τον θάνατό του, κυβερνώντας με σιδερένια πυγμή την Ρωσία επί 31 συναπτά έτη. Γνώριζε να υποκρίνεται και να περιμένει, εργαζόμενος με σύστημα και επιμονή. Ήταν αδίστακτος, σκληρός, άκαμπτος, ψυχρός υπολογιστής, δόλιος και πανούργος. Ο κοινός παρονομαστής όλων αυτών υπήρξε το αίμα και ο τρόμος. Για να εδραιώσει την κυριαρχία του στο κόμμα και για να μην υπάρχουν αμφισβητήσεις και διαφωνίες, εκατοντάδες χιλιάδες συνελήφθησαν και προσήχθησαν σε προκατασκευασμένες δίκες. Ο Στάλιν σημάδεψε την ιστορία της Ρωσίας εμπλεκόμενος σε τέσσερα μεγάλα γεγονότα:

1. Την εκβιομηχάνιση της.
2. Την κολεκτιβοποίησης της γεωργίας. 
3. Τις δίκες της Μόσχας. και 
4. Την διεύθυνση του «Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου (Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος)».

Από τα 2 εκατομμύρια που δικάσθηκαν, οι 750 χιλιάδες εκτελέσθηκαν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ότι από τα 139 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής του 17^ου Συνεδρίου (1934) εκτελέσθηκαν τα 98. Χάρις σ’ αυτές τις ιδιότητες από άσημος μουζίκος, εξελίχθηκε στον παντοδύναμο άρχοντα του Κρεμλίνου.

Ο Ιωσήφ Στάλιν              

[5] Τρινιτροτολουόλη, εκρηκτική ύλη η οποία ανακαλύφθηκε το 1863 από τον Γερμανό χημικό Ιούλιους Γουίλβραντ [Julius Wilbrand (1839-1906)]. Χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς ως γέμισμα οβίδων για πρώτη φορά το 1902.    

O Ιούλιους Γουίλβραντ

[6] Το B-29 Superfortress ήταν το μεγαλύτερο τετρακινητήριο αμερικανικό στρατηγικό βομβαρδιστικό του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου κατασκευασμένο από την BOEING.

• Μέγιστη Ταχύτητα: 574 χλμ/ώρα (γεγονός που το καθιστούσε ταχύτερο από πολλά εχθρικά καταδιωκτικά της εποχής).
• Εμβέλεια: Περίπου 5.200 χιλιόμετρα (ιδανικό για τις αχανείς αποστάσεις του Ειρηνικού).
• Φορτίο Βομβών: Μπορούσε να μεταφέρει έως και 9.000 κιλά βομβών.
• Πλήρωμα: 10 έως 14 άτομα.

[7] Ο Σμηναγός Πολ Τίμπετς (1915-2007) μέχρι το τέλος της ζωής του δήλωνε δημόσια ότι δεν μετάνιωσε ποτέ για την αποστολή και ότι κοιμόταν ήσυχος τα βράδια. Λόγω των έντονων αντιπαραθέσεων γύρω από το όνομά του, είχε ζητήσει πριν πεθάνει να μην του γίνει κηδεία και να μην τοποθετηθεί ταφόπλακα στον τάφο του, καθώς φοβόταν ότι το σημείο θα γινόταν στόχος βανδαλισμών ή διαδηλώσεων κατά των πυρηνικών όπλων. Η σορός του αποτεφρώθηκε και οι στάχτες του σκορπίστηκαν στον Ατλαντικό Ωκεανό.

Ο Σμηναγός Πολ Τίμπετς

[8] Ο Σμηναγός Φρέντερικ Μποκ (1918-2000), μετά τον πόλεμο ακολούθησε μια λαμπρή ακαδημαϊκή καριέρα. Απέκτησε Διδακτορικό (PhD) στη Γενετική και τη Μαθηματική Στατιστική από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο. Εργάστηκε για δεκαετίες ως διακεκριμένος επιστημονικός ερευνητής, αναπτύσσοντας μάλιστα σύνθετα μαθηματικά μοντέλα για ιατρικές εφαρμογές (όπως η περιτοναϊκή κάθαρση).

Ο Σμηναγός Φρέντερικ Μποκ

[9] Ο Αδόλφος Χίτλερ (1889–1945) ήταν Γερμανός πολιτικός αυστριακής καταγωγής και δικτάτορας της Ναζιστικής Γερμανίας από το 1933 έως το 1945. Υπήρξε ο αρχηγός του Εθνικοσοσιαλιστικού Κόμματος (NSDAP) και ο κύριος υπαίτιος για την έναρξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στην Ευρώπη, καθώς και για το Ολοκαύτωμα, τη συστηματική γενοκτονία περίπου έξι εκατομμυρίων Εβραίων και εκατομμυρίων άλλων θυμάτων. Αυτοκτόνησε στις 30 Απριλίου 1945 στο υπόγειο καταφύγιό του στο Βερολίνο, λίγο πριν την πλήρη κατάληψη της πόλεως από τις Σοβιετικές δυνάμεις.

 ΤΕΛΟΣ